Według doniesień opublikowanych na stronie Ukraińskiego Centrum Badań nad Ptakami Drapieżnymi i przygotowanych przez M. Franchuk, I. Zubkovych, M. Khymyn, Yu. Korkh i T. Kryvulskyi, w Rezerwacie Przyrody Równe od wielu lat są badane różne aspekty biologii gniazdowania i ekologii orlika grubodziobego (Clanga clanga). Więcej informacji o tych badaniach można znaleźć na stronie www. Dzięki ponad 10-letniemu stałemu monitoringowi teren rezerwatu stał się swoistym poligonem badawczym i pozwolił na rozwiązanie wielu pytań dotyczących biologii orlika grubodziobego i jego siedlisk. Uzyskane informacje naukowe są cenne dla analizy stanu ekosystemów bagiennych oraz planowanych prac nad przywróceniem reżimu hydrologicznego masywów Somyne i Syra Pohonia w rezerwacie, gdzie występuje ten gatunek.
Obecnie, oprócz Rezerwatu Przyrody Równe, orlik grubodzioby żyje w innych miejscach. Rdzeń ukraińskiej populacji koncentruje się na dalekiej północy, w obrębie Polesia Prypeckiego, a lokalne osady znajdują się również w Strefie Wykluczenia wokół Czarnobyla i innych miejscach. Zakrojone na szeroką skalę badania orlika grubodziobego na tych terenach, prowadzone pod kierownictwem Serhija Domaszewskiego, zakończyły się w 2016 roku (Domashevsky, 2017). Następnie monitoring na tych terenach prowadzono sporadycznie, w niektórych miejscach z większą aktywnością (jak w Rezerwacie Przyrody Równe), w innych w mniejszym stopniu, a w niektórych miejscach w ogóle. Inne obszary badań nad gatunkiem, na przykład telemetria, również rozwijały się niezależnie.
W ostatnich latach znacznie wzrosło zainteresowanie orlikiem grubodziobym jako wskaźnikiem stanu środowiska. Jest on gatunkiem kluczowym dla wielu projektów krajowych i międzynarodowych, a zainteresowanie nim jako gatunkiem modelowym terenów podmokłych i lasów Polesia rośnie. Wyniki wspólnej pracy realizowanej dla kilku stanowisk i w ramach kilku projektów realizowanych przez Fundusz Rezerwatu Przyrody (PZF) pozwoliły na poszerzenie geograficznego obszaru badań nad tym rzadkim gatunkiem. Współpraca ta została zrealizowana przy udziale trzech podmiotów Funduszu PZF działających na Polesiu Prypeckim: Rezerwatu Przyrody Równe, Parku Narodowego Nobelskiego oraz Parku Narodowego Prypeć-Stochód. Poniżej znajduje się krótkie podsumowanie wyników podana przez w/w autorów.
Wyniki badań
Współpraca obejmowała zarówno wspólne działania badawcze gatunku, jak i kontynuację aktywności rozpoczętych w przeszłości. Dlatego prace podzielono na następujące etapy.
Etap 1. Zimowe poszukiwania gniazd w potencjalnych biotopach. Główny nacisk położono na poszukiwania gniazd w obrębie doliny rzeki Prypeć (Park Narodowy Nobelski i Park Narodowy Prypeć-Stochód) oraz na terenach przyległych do Rezerwatu Przyrody Rówiene. Trzy zespoły przeczesały potencjalne tereny bagienne lasu, zmapowały gniazda, wykonały ich opis i dokumentację fotograficzną. Niestety, z powodu braku stabilnych przymrozków i nietypowo wysokiego poziomu wody w styczniu i lutym 2024 roku, dostępność wielu terenów była niemożliwa; wprowadzono również zakaz wstępu na tereny przygraniczne z powodu wojny. Pomimo tych okoliczności, zespołom udało się odnaleźć ponad 20 gniazd dziennych ptaków drapieżnych i bocianów czarnych (Ciconia nigra).
Etap 2. Poszukiwanie potencjalnych terytoriów lęgowych. W okresie maj-lipiec 2024 roku przeprowadzono szereg wypraw terenowych w celu rejestracji poszczególnych terytoriów orlika grubodziobego. Łącznie zidentyfikowano 10 takich lokalizacji (7 na terenie Parku Narodowego Prypeć-Stochód oraz trzy w otulinie Rezerwatu Przyrody Równe).
Etap 3. Sprawdzenie statusu lęgowego gniazd znanych i znalezionych zimą. Łącznie przebadano 31 gniazd, z czego 10 było znanych wcześniej (Rezerwat Przyrody Równe), 21 odnaleziono zimą (16 w Parku Narodowym Nobelskim, dwa w Parku Narodowym Prypeć-Stochód oraz trzy w Rezerwacie Przyrody Równe i jego otulinie). Spośród tych gniazd 10 należy do orlika grubodziobego (z czego 7 było zajętych i miało potomstwo, pozostałe są niezamieszkane i zniszczone). Warto dodać, że dodatkowo sprawdzono miejsca lęgowe orlika grubodziobego znane z 2016 i 2018 roku. W jednych miejscach orlik grubodzioby pozostał i kontynuował gniazdowanie (było pisklę), zaś w innych orlik grubodzioby opuścił miejsce lęgowe z powodu osiedlenia się w pobliżu jego naturalnego wroga – bielika (Haliaeetus albicilla).
Etap 4. Znakowanie piskląt. Tradycyjnie przeprowadzono je na znanych gniazdach w Rezerwacie Przyrody Równe, a także w trzech nowo zasiedlonych gniazdach. Łącznie udało się oznakować 7 piskląt z 7 gniazd kolorowymi plastikowymi i metalowymi obrączkami Ukraińskiego Centrum Obrączkowania. Jest to największa liczba w ciągu 12 lat obrączkowania tego gatunku na Ukrainie.
Etap 5. Monitoring ekologii gniazd z wykorzystaniem fotopułapek. Od 2020 roku jest realizowany monitoring gniazdowania orlika grubodziobego z wykorzystaniem fotopułapek, polegający na ich montażu na gniazdach w marcu (przed przylotem ptaków dorosłych z zimowisk). Następnie, w lipcu, podczas kontroli stanu zajętości gniazd, jest realizowana wymiana kart pamięci i baterii, a w październiku – demontaż. Łącznie w 2024 roku udało się zamontować fotopułapki na 6 gniazdach orlika grubodziobego. Wszystkie fotopułapki działały prawidłowo.
W rezultacie, wspólne badania nad orlikiem grubodziobym pozwoliły na identyfikację nowych gniazd, a także wykazały potrzebę dalszych badań w celu identyfikacji i weryfikacji gatunku podczas gniazdowania na mokradłach Prypeci. Stanowi to główną podstawę dla innych badań (genetycznych, telemetrycznych i z wykorzystaniem fotopułapek), które są planowane w ramach kilku kolejnych projektów.
Badania były wspierane w ramach projektów:
– „Promowanie ochrony populacji lęgowej orlika grubodziobego na Ukrainie w 2024 roku” przy wsparciu Niemieckiego Związku Ochrony Przyrody i Różnorodności Biologicznej (NABU), realizowanego na Ukrainie przez Ukraińskie Towarzystwo Ochrony Ptaków;
– „Polesia – Dzika przyroda bez granic” przy wsparciu Frankfurckiego Towarzystwa Zoologicznego.
Literatura
Domashevsky S.V. Aktualny stan populacji orła wielkiego (Aquila clanga) na Ukrainie. Berkut 2017. 26 (1). 49-59.