Jak informują М. Франчук i A. Сімон w swym doniesieniu opublikowanym na stronie Ukraińskiego Centrum Badań nad Ptakami Drapieżnymi, monitoring ukraińskiej populacji orlika grubodziobego (Clanga clanga), zlokalizowanej w Rezerwacie Przyrody Równe, trwa już od kilku lat. Z biegiem lat badania stale rozwijały się, gdyż stopniowo badano różne aspekty życia lęgowego oraz prowadzono telemetryczne badania migracji, znakowanie piskląt, badania genetyczne krzyżowania się z gatunkiem spokrewnionym – orlikiem krzykliwym (Сlanga pomarina), troficzności itp.
W ramach powyższych prac rozpoczęto badania nad sukcesem lęgowym orlika grubodziobego za pomocą fotopułapek. Prace te rozpoczęto w 2020 roku, kiedy to zaczęto instalować fotopułapki na gniazdach orlików grubodziobych w połowie lipca, podczas znakowania piskląt. Pierwotnym celem uruchomienia fotopułapek było śledzenie powodzenia opuszczania gniazd przez młode ptaki. Instalacja kamer pod koniec okresu lęgowego nie pozwoliła na zrozumienie głównych aspektów ekologii gniazd, a mianowicie: fenologii lęgów, wielkości zniesienia i jego przetrwania. Dzięki wsparciu technicznemu projektu „Polesie – Dzika Przyroda Bez Granic” w 2021 roku udało się zainstalować 10 fotopułapek na gniazdach orlików grubodziobych; jednak z przyczyn technicznych, przed rozpoczęciem okresu lęgowego zainstalowano tylko kilka fotopułapek, co nie dało nam pełnego obrazu. Na przeszkodzie stanęła również wojna w 2022 roku. Łącznie w latach 2020–2022 udokumentowano dane z 10 gniazd orlika grubodziobego dotyczące końca okresu życia gniazd (lipiec–sierpień) i dalszego użytkowania gniazd.
Badania
Na szczęście w sezonie 2023 udało się zainstalować fotopułapki przed rozpoczęciem sezonu lęgowego, czyli przed przylotem samców do gniazd, co zazwyczaj następuje w drugiej połowie marca. Miało to na celu jak najmniejsze płoszenie ptaków. Początek sezonu 2023 charakteryzował się następującymi cechami: ze względu na wysoki stan wody wiosną, do niektórych gniazd nie można było dotrzeć, a także obowiązywał zakaz wstępu na tereny przygraniczne. Z tych powodów, główny nacisk autorzy położyli na wyniki sezonu w roku 2023, w którym udało się objąć cały okres w szerszym zakresie obserwacji i uzyskać interesujące dane.
Łącznie ustawiono 13 fotopułapek na 10 gniazdach; na niektórych gniazdach ustawiono dwie fotopułapki, aby objąć różne kąty fotografowania i użyć połączonych ustawień kamery (różny interwał, kombinacja zdjęć i filmów, kąt fotografowania). Spośród wszystkich fotopułapek, dwie ustawiono na dwóch gniazdach orlika krzykliwego, aby porównać ekologię gniazd obu gatunków. W badaniach wykorzystano fotopułapki Bushwhacker Big Eye D3/D3R jako bazę (tryb fotografowania (marzec-lipiec): dwa zdjęcia o rozmiarze 5 MB, z częstotliwością co 10 minut w przypadku ruchu; czułość – średnia). Kamery ustawiono nad gniazdem lub z boku, ale wszystko zależało od układu drzew, na których znajdowały się gniazda. Najbardziej udany był kąt z boku pod kątem 30-45 stopni (możliwość skuteczniejszego śledzenia pożywienia, odczytywania obrączek itp.). W niektórych gniazdach montaż kamery z boku był problematyczny, przez co kamera nie obejmowała całego gniazda, dlatego dostarczono dodatkowe kamery innych marek (np. Gudde back G-5048). Aby osiągnąć założone cele, tak aby baterie wystarczyły do połowy lipca, zdjęcia wykonywano w godzinach dziennych, od 4:00 do 22:00. Po ponownej wizycie w gnieździe w lipcu wymieniono karty pamięci i baterie oraz zmieniono ustawienia kamery (czas zdjęć co cztery minuty, trzy zdjęcia o rozmiarze 5 MB, działanie przez 24 godziny). Kamery pracowały od lipca do listopada.
Obserwacje
Poniższe dane uzyskano dla każdej z obserwowanych par.
Masyw Somyne
Para 1. Nie rozpoczęła gniazdowania. Samiec okresowo odwiedzał gniazdo, czasami z materiałem lęgowym. Dodatkowo, gniazdo to odwiedziło pięć innych orlików Clanga, z których dwa były oznakowane kolorowymi i metalowymi obrączkami. Jeden ptak to było pisklę z lęgu z 2021 roku z tego gniazda, a drugi ptak był oznakowany metalową obrączką Białoruskiego Centrum Obrączkowania.
Para 2. Sukces lęgowy i produktywność 50%. Samica złożyła dwa jaja, z których wykluły się dwa pisklęta. Jedno pisklę wkrótce potem padło z powodu zjawiska kainizmu, czyli zostało zabite przez inne pisklę z lęgu. Zjawisko to jest dość powszechne i typowe dla tego gatunku. Drugie pisklę przeżyło i szczęśliwie opuściło gniazdo, odwiedzając je do połowy września.
Para 3. Sukces lęgowy i produktywność 50%. Sytuacja jak z poprzednią parą 2 – drugie pisklę padło. Para miała dwa gniazda na jednej wyspie leśnej (odległość między nimi 300 m); jedno było użytkowane przez samca tylko wczesną wiosną, a potem praktycznie nie było odwiedzane. Para ta znana jest od 2012 roku i jest mieszańcem (samiec orlika krzykliwego x samica orlika grubodziobego). W 2023 roku samiec zmienił samicę na inną, co ustalono za pomocą metalowej obrączki, która również została założono na Białorusi. Drugie pisklę pomyślnie opuściło gniazdo i odwiedzało je do połowy września.
Masyw Chase
Para 4. Nie rozpoczęła gniazdowania. Samiec okresowo odwiedzał gniazdo i niósł materiał na gniazdo. Gniazdo prawdopodobnie pozostało niezamieszkane z powodu obecności dwóch par jastrzębia (Astur gentilis) gniazdujących w pobliżu. Próba znalezienia wolnego gniazda, które często znajduje się w promieniu 1-2 km, zakończyła się niepowodzeniem.
Masyw Perebrody
Para 5. Ze względu na dużą zawartość wody w bagnie, wiosną nie zainstalowano kamery. W lipcu pojawiło się jedno pisklę, które szczęśliwie opuściło gniazdo i odwiedzało je aż do końca września.
Para 6. Sukces lęgowy i produktywność 50%. Samica złożyła dwa jaja, wykluły się dwa pisklęta, jedno padło z powodu warunków atmosferycznych – zimna i opadów. Pisklę pomyślnie opuściło gniazdo i było tam obserwowane do początku października.
Para 7. Ta para złożyła jedno jajo najpóźniej ze wszystkich pozostałych samic, bo o dwa tygodnie (12 maja). Pisklę wykluło się 21 czerwca i niestety zmarło trzy tygodnie później w lipcu. Przyczyną śmierci była prawdopodobnie jakaś choroba, ponieważ pisklę było osłabione i nie jadło przez ostatnie dwa lub trzy dni przed śmiercią.
Podsumowanie
W rezultacie, spośród 7 par orlików grubodziobych, które wiosną zajęły gniazda, pięć par (71,4%) wzięło udział w lęgach. Średni sukces lęgowy wyniósł 50%, produktywność wyniosła 1,0 pisklęcia na parę biorącą udział w lęgach i 0,7 pisklęcia na wszystkie pary. Takie wskaźniki są dość wysokie dla tego gatunku, ponieważ wartość 30-50% jest uważana za normalną dla utrzymania populacji. Wiadomo, że u orlików grubodziobych prawie zawsze przeżywa jedno pisklę. Istnieje wiele przyczyn śmierci drugiego pisklęcia – jest to kainizm ze strony drugiego pisklęcia, niedobór pokarmu, drapieżnictwo, choroby itp. Dzięki fotopułapkom autorom obserwacji udało się ustalić przyczyny śmierci piskląt, określić sukces i produktywność lęgową oraz uzyskać wiele innych informacji na temat ekologii gniazd.