Obecnie trzon populacji lęgowej orlika grubodziobego (Clanga clanga) na Ukrainie koncentruje się w Rezerwacie Przyrody Równe, gdzie są prowadzone coroczne badania na potrzeby monitoringu różnych aspektów biologii lęgowej. Badania te rozpoczęły się w 2012 roku, o czym informowały artykuły publikowane na stronie internetowej Ukraińskiego Centrum Badań nad Ptakami Drapieżnymi. W kolejnym artykule opublikowanym na tym portalu przez M. Franchuk i A. Simon podsumowano dane z monitoringu orlika grubodziobego na terenie zachodniego Polesia na Ukrainie w 2025 roku.
Badania tradycyjnie obejmują teren Rezerwatu Przyrody Równe, a także Parku Narodowego Prypeć-Stochód.
Metody
Oprócz klasycznych badań kontynuowano monitorowanie statusu lęgowego orlika grubodziobego za pomocą fotopułapek (badania te rozpoczęto w 2019 r.), które zainstalowano na gniazdach w lipcu 2025 r. Głównym celem badań jest określenie sukcesu lęgowego i specyfiki biologii lęgowej każdej pary. Łącznie fotopułapki zainstalowano na 7 gniazdach orlika grubodziobego (6 w Rezerwacie Przyrody Równe i jedno w Parku Narodowym Prypeć-Stochód). Takie badania zostały rozpoczęte po raz pierwszy w Parku Narodowym Prypeć-Stochód. Fotopułapki są ustawione na następujący tryb pracy: trzy zdjęcia w odstępie trzech minut pod warunkiem aktywności w gnieździe; rozmiar zdjęcia – 5 MB. Oprócz fotopułapki zainstalowano zapasowe zasilacze i karty pamięci o dużej pojemności (125 GB). Ta metoda badawcza jest bardzo pouczająca, ponieważ umożliwia obserwację różnych aspektów życia lęgowego orlika grubodziobego i ich potomstwa. Spośród ogromnej ilości cennych informacji udokumentowanych przez fotopułapki, największe zainteresowanie dotyczyło sukcesu lęgowego i charakterystyki dostępnego pokarmu, ponieważ skład gatunkowy i ilościowy pozyskiwanego pokarmu pozwala ocenić stan terenów lęgowych – są to bagna o różnym stopniu zalania i zróżnicowanej roślinności.
Wyniki
Na podstawie uzyskanych informacji przedstawiono główne wyniki sezonu w roku 2025 pod względem liczby par lęgowych.
- Para 1. Równe, masyw Perebrody. Para pomyślnie wykluła jedno pisklę, które pozostało w gnieździe do 11 września 2025 roku. Dieta była zdominowana przez drobne gryzonie i gady (zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix)). Głównym pożywieniem były gryzonie, w tym norniki (Microtus sp.) i karczownik ziemnowodny (Arvicola amphibius).
- Para 2. Równe, masyw Perebrody. Para pomyślnie wykluła jedno pisklę, które pozostało w gnieździe do 19 września 2025 roku. W składzie pokarmowym dominowały drobne gryzonie i ptaki siewkowate (Charadrii). Głównym pożywieniem były norniki, w tym karczownik wodny.
- Para 3. Równe, masyw Somyne. Para pomyślnie wykluła jedno pisklę, które przebywało w gnieździe do 13.08.2025 r. Dieta była zdominowana przez drobne gryzonie, które dorosłe ptaki przyniosły w znacznej liczbie, a pisklę nie zdążyło ich skonsumować. Para ta specjalizuje się w polowaniu na łasicowate (Mustelidae). Dlatego w tym sezonie w składzie pokarmowym licznie występowały gronostaje (Mustela erminea) i łasice (Mustela nivalis).
- Para 4. Równe, masyw Somyne. Ta para co roku od 2021 roku nie miała udanych lęgów. W tym roku para zbudowała nowe gniazdo w pobliżu starego, które zostało zniszczone. Pod koniec lipca w gnieździe znajdowało się jedno puszyste pisklę, które nie odpowiadało typowemu wiekowi dla tego okresu. Pisklę padło z powodu warunków atmosferycznych (ulewy). Wiadomo, że pisklęta we wczesnych stadiach rozwoju nie wykształciły jeszcze termoregulacji ciała, dlatego często giną z powodu wychłodzenia. Zazwyczaj dorosłe ptaki ogrzewają swoje pisklęta w tak krytycznych okresach, jednak na podstawie danych z fotopułapek ustalono, że podczas ulewy pisklę nie było ogrzewane przez dorosłe osobniki, co doprowadziło do wychłodzenia. Ponadto odnotowano, że samica z tej pary miała metalową obrączkę. Okazało się, że urodziła się na Bagnach Olmańskich (Białoruś) i została zauważona z obrączką w 2013 roku w pobliżu masywu Perebrody w regionie przygranicznym.
- Para 5. Równe, masyw Somyne. Para odchowała jedno pisklę, które przebywało w gnieździe do 16.09.2025 r. Dieta, podobnie jak w innych parach, była zdominowana przez drobne gryzonie – norniki, a także kuraki (Galliformes) i zające szaraki (Lepus europaeus). Para ta specjalizowała się w polowaniu na zające, cietrzewie (Tetrao tetrix), jarząbki (Tetrastes bonasia) i kuropatwy (Perdix perdix).
- Para 6. Równe, masyw Somyne. Para odchowała jedno pisklę, które przebywało w gnieździe do 15.09.2025 r. Ta para jest dość elastyczna w zdobywaniu pożywienia i każdy rok ma swoją charakterystykę. Na przykład, w 2024 r. specjalizowała się w pozyskiwaniu derkaczy (Crex crex) i wodnika (Rallus aquaticus); w 2023 r. – gronostajów i płazów (Amphibia), w 2022 r. – ryb (Pisces, Actinopterygii). W 2025 r. ich nacisk był położony na norniki i wiewiórki europejskie (Sciurus vulgaris). Ponadto gniazdo tej pary ma duże znaczenie dla innych gatunków. Po zakończeniu lęgów odwiedzają je liczne ptaki, a także drobne gryzonie. Wszystko to przyciąga do niego drapieżniki. Zanotowano udane polowania puszczyka mszarnego (Strix nebulosa) na gryzonie, puszczyka zwyczajnego (Strix aluco) na lelka (Caprimulgus europaeus, jak i kuny leśnej (Martes martes) na orzesznicę leszczynową (Muscardinus avellanarius). Kuna leśna jest jednym z uciążliwych drapieżników gniazdowych orlika grubodziobego i może powodować straty w jego lęgach. Drapieżnik ten został odnotowany w 2025 roku we wszystkich badanych gniazdach.
- Para 7. Park Narodowy Prypeć-Stochód. Fotopułapka została zainstalowana w lipcu 2025 roku. W gnieździe znajdowało się wówczas jedno pisklę. Fotopułapka nadal działa, więc ostateczne dane zostaną dostarczone później.
Podsumowanie
W rezultacie autorzy publikacji wyżej wymienionej stwierdzają, że główną zdobyczą orlika grubodziobego w 2025 roku były drobne gryzonie, a głównie karczownik ziemnowodny, który dzięki poprawie sytuacji hydrologicznej na bagnach zaczął odbudowywać swoją populację. Lato w 2025 r. było bardzo deszczowe, a poziom wody przekroczył normy dla tego okresu, więc być może z powodu anomalii zalania bagien orliki grubodziobe polowały na suchszych terenach i w lasach, o czym świadczą pozyskane gatunki leśne. Jeśli chodzi o sukces lęgowy, był to rok udany. Spośród 6 par, dla których dostępne były kompletne dane dotyczące sezonu lęgowego, pięć odchowało młode, które z powodzeniem opuściło gniazda i rozpoczęło samodzielne życie. Ostatnie spotkania piskląt z dorosłymi przy gniazdach przypadły na drugą dekadę września, co jest typowe dla tych szerokości geograficznych. Ukraińcy naukowcy liczą, że sezon lęgowy w 2026 r. również przyniesie dobre wyniki i że kolejne sprawozdanie z monitoringu będzie równie optymistyczne.”.